door Pieter Beck (die zich soms occasioneel bezondigt aan slapstick – klik voor beeldmateriaal), docent & improvisatietheaterspeler & clown bij FUS!

Wat is slapstick?

Slapstick is comedy. Comedy waarin visuele humor de hoofdrol speelt. Hoe? Met lichamelijke acties grappige ongelukken maken. In een slapstick komen de accidenten bij voorkeur ook nog eens snel na elkaar.

De toeschouwer verheugt (oeps, we weten ook niet waarom we dit woord “verheugen” gebruiken) zich en denkt bij zichzelf “oeps!”. Maar het gevoel van die OEPS is goedaardig, want hoe geloofwaardig het ook lijkt… de kijker weet dat het niet echt is. Anders dan de OEPS die je voelt bij de vele fail-video’s op YouTube of als je het voorrecht hebt om iemand live diens been te zien breken. En toch willen de slapstick-artiesten jou het gevoel geven van “oeps, dat was precies niet de bedoeling.” En dat is dan ook de kunst… de kunst van “ongelukken” maken.

Weet je nog altijd niet wat het is?

Misschien helpen deze oepskes:

• glijpartij over een bananenschil. Oeps!
• gooien met taart? Oeps!
• mensen die een langwerpig voorwerp dragen en bij het draaien er iemand mee tegen het hoofd stoten
• chaotische achtervolgingen door druk verkeer binnenshuis of buitenshuis

Slapstick? Waarom heet dat zo?

Films hadden vroeger geen geluid. Die films noemde men stille (of stomme) films. In die films zat dus vaak slapstick. Charlie Chaplin & Buster Keaton, die maakten vaak zo’n films zonder actiegeluiden. Vaak was er instrumentele muziek te horen in de theaterzalen bij deze films. Soms was dat een orkest of live piano. Soms was dat een slapstick. Deze stick/stok maakte veel geluid en daarmee sloeg men als iemand een klap kreeg of viel of botste. Nog vroeger heette die slapstick “battacio”, dat was in de commedia dell’arte.

Mister Bean & beetje Belgische trots.

Wist je dat Rowan Atkinson voor Mister Bean een aantal Belgische sketches integraal gestolen heeft. Bvb. die sketch in de kerk. Die werd gemaakt door “Complicité”, een Londens theatergezelschap (uit de jaren ‘80) met o.a. Jos Houben en Micheline Vandepoel. Complicité trok volle zalen, waaronder een bepukkelde Rowan Atkinson. Die heeft dus dezelfde sketch hermaakt, zelfde timings, de grappen, de opbouw,… Maar fysieke comedy was toen niet beschermd met intellectueel eigendomsrecht zoals bij woord en muziek. Het woord plagiaat bestond niet bij physical comedy, terwijl het ook een opeenvolging is van classificeerbare handelingen. “Complicité” trok naar de rechtbank, maar beet in het stof omdat er geen wetgeving was. Mister Bean vernoemde hen wel in interviews jaren later als bron van z’n grappen. Maar financieel is ie wel met de miljoenen gaan lopen. Goeie & dure grap eigenlijk.

Zelf eens doen?

Ik geef soms workshops “slapstick”. Ik vind dat fijn om te geven. Da’s dan een cocktail van mime, pantomime, Vlaamse Gebarentaal, theaterclownerie en fysiek theater. Via fysiek theater tackle je dieper de timing & ritme van grappen. Ideaal voor stand-up-comedians! (Dus comedians-in-spe! Spreek me zeker aan hierover. Timing kan je keihard leren!).

Ik vind het ook fijn om deze workshop te geven aan leerlingen uit basisscholen & secundaire scholen. Omdat de lagere school leerlingen ONGEREMD zijn. En omdat de scholieren niet zeldzaam SCHROOMVOETEND er vaak keihard in opgaan. Ik denk dat dat is omdat “fouten maken” opeens de bedoeling is (maar dit is maar een theorie).

Dus wil je dit eens ervaren? Contacteer me!

Wil je zelf het slapstick-genre kijkend verkennen?

Ga dan met me mee naar een show van James Thierree (kleinzoon van Charlie Chaplin). Wel een dure grap. Maar ik wil gaan. Wie mee wil, por me. Ik por terug, en we gaan. Met genoeg banaantjes mee.

Je moet niet mee met me. Veel dichter bij huis zijn er live checkbare straattheaterfestivals (buiten!) in België (of elders in Europa): Miramiro (Gent), Chassepierre (Florenville), CIRK!, Theater aan Zee (Oostende), De Zomer van Antwerpen, Theater op de Markt (Hasselt), De Clinch (in Clinge), Cirque Plus (Brugge), De Donderdagen (Ninove), De Grote Sierk (Beveren), Smells Like Circus (Gent).

Of! Binnenkort vrijdagavond 7 juni 2024 in De Kring in Gent de voorstellingen van Hannes Goffin (Moed/Courage) en Sven Verelst (Sunset Yamaha). Zie fusimprov.be/try-hards

Of! Iets dat vroeger niet kon. Ga naar YouTube en teleporteer jezelf naar de slapstick periode. Check Laurel en Hardy, Max Linder, Harold Lloyd, Three Stooges, Buster Keaton, Charlie Chaplin, James Thierree. Maar ook: Tom & Jerry, Roadrunner, Benny Hill, Home Alone en Louis de Funès.

Bart Van Honsté, deelnemer in een verdiepende module improvisatietheater. Die modules, dat zijn worskshops of workshopreeksen waarin je dieper graaft in aspecten van improvisatietheater. Bart kroop in diens pen. Ie schreef over een verdiepende workshop TheaterClownerie gegeven door Eva Kahan.

Op Eva staat een machtige tattoo. Een hoop lijnen die golvend van de oksels, over de binnenarm tot aan haar pols lopen. Ook bezit ze een stel armen die meer energie hebben dan een hele groep majoretten op een cocktail van amfetamines & coke. Die tattoo-lijnen begeleiden zo mooi haar energie.

Afgelijnd, zo ook is haar workshop, maar ook heerlijk en boordevol energie. Haar mantra is dan ook spelplezier. De clown moet plezier hebben en dit uitstralen. En mens! Wat hadden we een plezier.

Het spel was simpel.

We zijn allemaal te laat gekomen en weten niet wat het spel is. We gaan ervan uit dommer te zijn dan de anderen. We denken dat de anderen de regels van het spel weten en daarom doen we mee met hen. En dit volgens onze eigen logische interpretatie van de spelregels, die we zelf ontwarren. Dan ontstaat er iets. Vanuit kleine bewegingen komt er heerlijke chaos waarin we volledig afgestemd zijn op de andere spelers en alles logisch uit elkaar volgt en niemand echt de leiding neemt. 

We herhalen dit spel, nu met de helft als publiek. 

Blijkt dat clown zijn gemakkelijk is.

De echte “oepsjes” (dit zijn vergissingen) worden opgepikt en herhaald. En zorgen en passant voor heel wat geschaterlach.

Blijkt dat de clown altijd in contact is met het publiek.

• Gelach? Dan doe je toch gewoon nog eens hetzelfde.
• Geen gelach. Ga op zoek naar andere dingen, er ontstaat altijd wel iets. 

Zo onstaan er uit het niets zombies, gelikte deuren, een schuifwedstrijd op het parket, borsthakken, aanlopen tegen de houten lambrizering en spelletjes met het licht.

Als de dingen te raar zijn voor woorden, dan deel je dat gewoon met het publiek en doe je dat rare iets nadien toch. 

Kortom, wat een heerlijke speeltijd, wat een heerlijk clown-tijd waarin lijnen door elkaar vloeiden, chaos werd afgelijnd en Eva ons allemaal het woord “spelplezier” op de bovenarm tatoëerde.

En laat dat net nu een mooie skill zijn voor improvisatietheater & Improcomedy. Niet geforceerd grappen maken, maar humor plukken uit de situatie. Open blijven voor wat je medespeler(s) doen & zeggen & daarop inspelen… hoe klein het ook is.

Wil je ook meespelen in zo’n verdiepende module met ervaren spelers. Check ze dan hier.

“Jij bent een improvisator die altijd op het podium komt als het niet nodig is.”

“Je weet echt niet wanneer je moet zwijgen.”

“Met u spelen, is altijd fijn… want je bent er als er iets nodig is.”

“De timing van die kat die je speelde … die zat echt goed. Ja, ik wou dat je op dat moment iets deed als kat, maar je deed niks, maar net iets later… zoals katten zijn… ik was echt mee met je kat… ze deed dan net niet wat ‘k verwachtte… goei timing.” 

“Jij weet precies vaak wanneer je moet zwijgen.”

↑ Deze voorbeelden zijn louter gebaseerd op fictieve gesprekken. ↑

Timing is the answer to success (gelach & andere gevoelens bij uw publiek) 

Kevin Johansen zingt het hier:

And if you want to weoh-weoh, just weoh-weoh
And if you want to tralala, just tralala
And if you want to booh-hooh, just booh-hooh-hooh
And if you want to salama, salama, just salama, salama
But do it now, timing is the answer, do it now (don’t doubt).

Timing is the answer to succes.
 

Maar euh!!! Wat is timing? Dat is zo’n containerbegrip.

(Lees deze blog zeker door tot op het einde, want je krijgt een PS2 & een striptease.)

Maar wat kan timing allemaal zijn:

• Timing kan komisch, tragisch, cringe en gewoon nodig zijn.
   
• Timing is spelen met stiltes? Hoe speel je met stiltes? Wat is de betekenis in de scène van 5 seconden stilte nadat je medespeler iets zei. Wat is de betekenis van je medespeler onderbreken?
   
• Timing is aanvoelen wanneer je in een scène kan komen.
   
• ​​​​​​Timing is “invoelen, invoelen & inbeelden” in het perspectief van je publiek. En ook invoelen in jezelf, bewust zijn van hoe het publiek je gevoelens beleeft, hoe ze je woorden horen en hoe ze je lichaam zien. Timing is het publiek tijd geven om een bepaald gevoel dat het heeft te verwerken (een lach, een traan, een verwondering). Als je een repliek dropt, waarvan je voelt dat publiek er even op zou moeten kauwen… is het best dat er effe een stilte is, of dat je je zin even herhaalt. Hoe kan je timing versterken met je blikken, je spel, je podiumbeeld.
   
• Timing is ritme van een ruzie, van een enthousiast gesprek, van handelingen… aanvoelen. En wanneer ritme kan & mag veranderen. Timing is daarop oefenen. Het juiste correcte ritme doen … en dan daar soms bewust van afwijken. Wacht! Schreef ik nu “HET” ritme? Ik bedoelde “EEN” ritme. Want afwijkende timing heeft ook z’n timing.

Ik overdenk het nu, maar dat is zo… Ik overdenk zelfs overdenken. Die mop van “Antwerp” (dat answer moest zijn), ga ‘k toch nog schrappen. Als ‘k ze geschrapt hebt, is de zin hiervoor erg random. Want zo goed was die mop niet. Zielige mop voor een parkingbewoner uit Gent. Je moet ook rekening houden met wat ervoor in de scène gebeurd is, om timing te doen werken.

Ik kijk hier net buiten, en er ligt een banaan voor de deur. Dat wordt vast grappig.
 

Timing heb ‘k gaandeweg geleerd, zo lijkt het. Met vallen en opstaan. Met veel vallen vooral.

Dat vallen, en dat leren & absorberen van “gevoel voor timing” deed ‘k door bewuste oefeningen & onbewuste belevingen…zoals dat fietsen zonder wieltjes. Niet alleen het doen & ervaren, maar ook anderen hun timing observeren in workshops en ook in shows. 

Wat ‘k wel merkte, was dat hoe rustiger het in het hoofd werd . . . hoe meer timing er kwam in de scènes die ‘k mee improviseerde.

Ook door het ego uit de weg te krijgen. Je weet wel, die onbedwingbare nood om een grapje te gaan maken.

Dat wil niet zeggen dat een goed getimede onbedwingbare grap niet kan. Integendeel. Voor alles is er een tijd en een banaan. Timing is herhaling ook.

Goed getimede banaantjes!

Pieter van FUS!

P.S.: Herhaling.

P.S.2.: En stiekem misschien de reden van deze blog. Onze basisreeksen improvisatietheater zijn altijd trending & veelgevraagd. Het is altijd het moment om je in te schrijven voor de basisreeks 1 in Gent of de basisreeks 1 in Antwerpen. Daarna kan je direct mee doen in basisreeks 2.

P.S.3.: Wil je meer blogs zoals deze lezen? Schrijf je in op onze nieuwsbrief. In zo’n nieuwsbrieven zal het gaan over: inhoudelijke thema’s, maar ook over onze shows & workshops. Dat even ter info.

P.S.4.: Volg FUS! op instagram of facebook, en dan kan je filmpjes zien zoals deze striptease.

‘Doe eens niet zo geconstipeerd. Er is al genoeg politieke correctheid’, zegt hij. Want dat ben ik in zijn ogen : geconstipeerd. Hij is de improvisatietheaterspeler die ik net daarvoor vroeg waarom hij het woord met die “n” in die ene scène gebruikte. Ik druip af, want de neiging om niet de partypooper te zijn, bekruipt me.

Dat van die partypooper, dat zegt hij niet, maar dat denk ik, voel ik. Maar wil ik niet voelen. Ook de zaag wil ik niet zijn, en dat heeft hij ook niet gezegd. Ik zet het gesprek in m’n hoofd voort… en zeg hem het volgende : ‘Zeg, ik wou gewoon die vraag stellen. Misschien was je gestresseerd of dacht je dat mensen in het publiek het grappig zouden vinden dat je gewoon even voor het plezier het woord met die “n” zei. Geen idee waarom je dat denkt trouwens. Ok, ik weet dat je geen racist bent, maar er zijn toch veel mensen die al gevraagd hebben om dit woord niet meer te gebruiken als het over hen gaat, waarom doe je dat dan?’

Als ik m’n Twitter check, staan daar ook zo’n schijnbaar beredeneerde uitvluchten. Uitvluchten van de kruisvaarders der politieke incorrectheid, zo noemen ze zichzelf. Laat ik ze vanaf nu pickies noemen. Pickies zijn politiek incorrecte mensjes die snel op het spreekwoordelijke pikje getrapt zijn als je een opmerking maakt over hun eenzijdig taalgebruik. Met hun klavier als intermediair, reply’en de pickies al eens ‘Jij zit in een bubbel’ of ‘Je bent naïef, jij veel te zacht sneeuwvlokje, dat tegen geen stampje kan.’ Ik lees in hun profiel dat ze geen blad voor de mond nemen, dat ze vrij denken, en dat ze realist zijn. Onder dit realisme begrijpen ze blijkbaar ook dat ze de problemen benoemen zoals ze zijn. Problemen zoals de wollige stinksokjes van mekkerende groene klimaatmeisjes, pleidooien van naïeve Vlaanderenverradende asielcriminelenhelpende collaborerende juristen, of de Yogaposes van linkieblinkies met weggesnoven neustussenschot. Dat leert me een kort partijtje browsen door hun tweets. Vaak maar niet altijd zie ik foto’s van blanke mannen bij deze profielen staan. Ik probeer vruchteloos de pickies niet in een hokje te steken. En ik wil ook de collega-improvisatietheaterspeler die dat woord met die “n” zei daar niet in ophokken. Hij mag dat zeggen & denken. Ik wil niemand de mond snoeren.

De vaandeldrager der kruisvaarders van de politieke incorrectheid in het comedymilieu had me wel ooit mee. ‘Political correctness is fascism having manners’, debiteerde hij. Hij, gevierd comedian George Carlin, stelt dat je altijd wel een groep kan vinden die in het gat gebeten is. In hun gat gebeten, omdat je ze met een bepaald woord niet mag omschrijven. Hij geeft een hele opsomming van woorden die verwijzen naar verschillende onderdrukte bevolkingsgroepen… Het zijn maar woorden, zegt Carlin. En nog : de context en de intenties van de spreker zorgt ervoor dat deze woorden goed of slecht zijn. Carlin heeft die woorden gebruikt, en het publiek lachte mee. Het leek alsof hij niet iemand beledigde, tenzij dan de geconstipeerde politiek correcte. Hij mag dat denken & zeggen. Ik wil niemand de mond snoeren.

Echter ik praat met m’n medemens en sprong gezwind en ongeconstipeerd van die barricade der politieke incorrectheid. Een van m’n beste vrienden valt namelijk voor mannen. Ik vroeg hem ooit wat hij ervan vindt moest ‘k hem dat woord met die “j” noemen. Hij zei dat hij dat niet zou appreciëren, als het in groep was. Wel zou hij het ok vinden, moest het enkel in een gesprek tussen ons twee zijn… en dan nog enkel als het goedaardig plagend bedoeld was. Een andere vriend die ook voor mannen valt, was iets resoluter. Hij wou het woord enkel horen uit de mond van andere homoseksuele mannen. Ik begreep het, en daarom spring ik nog steeds niet politiek incorrect mee bij horen van T’NT’s hit ‘Al Wie Da Nie Springt’. Ook zou ik niet in naam van vrije meningsuiting “handjes kappen, de Congo is van ons” roepen naar zwarte meisjes op een zomerfestival. Dat zou eigenlijk even erg zijn dan het roepen van “Joodjes vergassen, Hitler was zo slecht nog niet” in het Diamantkwartier in Antwerpen. Het aantal slachtoffers van de Congolese holocaust door Leopold II en z’n kolonialen loopt net als die van de Joodse holocaust door Hitler en z’n nazi’s in de miljoenen.

En dan is er nog het waartoe mijn “ik” zou behoren. Het hok van de witte heteroseksuele man/jongen. Enkele witte heteroseksuelen uit mijn hok maakten ooit de stempels met het woord met een “j” en “n” op.  Andere witte heteroseksuelen stempelden er onnadenkend mee verder – je kan toch wel tegen een stootje -, en nog andere witte heteroseksuelen keken en hoorden de andere kant op. Maar ik laat me met plezier dat schuldgevoel aanpraten. Het is leuker dan je denkt. En je kan op zoveel andere manieren met mensen praten en mopjes maken. Ik stem er volmondig mee in dat woord niet meer of ten minste omzichtig te gebruiken. En waarschijnlijk zullen er pickies blijven, die aan minder omzichtig politiek incorrect woordgebruik doen of de problemen blijven benoemen. Dat mag. Maar dan zal ‘k gewoon zeggen ‘niet grappig, probeer eens wat anders’. Het is je eigen keuze, want je mag dat denken & zeggen. Ik wil niemand de mond snoeren. Maar alsjeblief, probeer dan wel om te leren gaan met het gevolg dat sommigen jou niet grappig vinden, niet meer naar je luisteren, of een beetje raar zwijgend schuifelen op hun stoel. Humor verandert.

P.S. Als je wilt, mag je me altijd vragen bepaalde woorden niet of anders te gebruiken. Ook de Flamands en de Boomers.

Je kan altijd mee doen aan een Impro-Jam! We proberen regelmatig zo’n improvisatietheateravond te hosten, waar er ge-impro-jamd kan worden!

Een improvisatietheater-jam lijkt als woord een beetje dubbel-op. Een jamsessie is toch altijd geïmproviseerd. En dan gaat die improvisatietheatercommunity er nog eens het woord “improvisatietheater” voor zetten. Dus eigenlijk zeg je “improimpro” of dus ”improjam”. Maar dat is het, en het kan geen andere naam hebben, ook al klinkt het een beetje als showvoorstelling, museumtentoonstelling of chocoladechoco. 

Wat is een “Improjam” of ”Improv Jam”, zoals het vaak genoemd wordt? 

Het is geen klassieke betalende improvisatietheatershow waarbij er een publiek is dat niet speelt en enkel kijkt naar een podium met een tal acteurs. Het is ook geen workshop waarin een docent zegt wat er zal gebeuren en feedback geeft.

Maar het is wel een beetje een uitprobeer-show en ook is het zonder feedback. Maar wel met feedback die je zelf ervaart als je op dat podium staat en probeert!

Een “improv jam” is een event dat meestal gratis is. Het is dus een try-out plek om te spelen met je improvisatietheaterskills in een speelse (niet-competitieve) omgeving. Een improv jam is er in principe voor iedereen:

• improvisatietheater-studenten voor extra speeltijd & speelervaring
• beginnende improvisatoren & ervaren improvisatoren die elkaar nog niet kennen om met elkaar te spelen
• ervaren improvisatoren om eens iets uit te proberen als
• beginnende & ervaren groepjes om iets (nieuwe show) uit te proberen in een vastgelegd tijdslot
• (jonge) acteurs en performers die hun improvisatievaardigheden willen ontwikkelen.
• waaghalzen die niks ervaring hebben, maar gewoon er tegenaan gaan!

Zoiezo kies je zelf om recht te staan en mee te doen in de scène die eraan komt. Dus geen verplichting… je kan ook gewoon komen kijken en de sfeer opsnuiven als toeschouwer. 

Dit brengt ons terug bij de naam “improv jam”. Kan het toch niet anders noemen? Try-out Improv? Try-out-theater? Try-out toneel? Te lange discuss!e! Kom gewoon try-out-try-outen!

Je vindt de komende improjams op fusimprov.be/jams

Vaak gaat er dezelfde dag een (gratis) open workshop door : fusimprov.be/proeven-van-improvisatietheater